Je kunt iemand die niet wil afkicken niet dwingen, maar je kunt wel de juiste omstandigheden creëren waardoor diegene zelf die stap overweegt. Dit doe je door het gesprek aan te gaan zonder oordeel, grenzen te stellen waar nodig, en de drempel naar hulp zo laag mogelijk te maken. Motivatie ontstaat vaak pas wanneer iemand zelf ervaart dat de verslaving meer kapotmaakt dan oplevert. In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen die spelen als je een naaste wilt helpen die nog niet klaar lijkt voor behandeling.
Waarom weigert iemand met een verslaving hulp?
Iemand met een verslaving weigert hulp omdat de verslaving vaak zelf de oplossing is voor een dieper liggend probleem, en omdat het toegeven van het probleem angst, schaamte of verlies van controle oproept. Voor veel mensen is de verslaving een manier om emoties te verdoven, trauma’s te vergeten of spanning te reguleren. Stoppen betekent dat ze opnieuw geconfronteerd worden met wat ze juist proberen te vermijden.
Daarnaast speelt ontkenning een grote rol. Veel mensen met een verslaving zijn zich bewust van de gevolgen, maar bagatelliseren deze of vergelijken zichzelf met anderen die het ‘erger’ hebben. Ze houden zichzelf voor dat ze het onder controle hebben, of dat ze op elk moment kunnen stoppen als ze dat willen. Dit zelfbeeld beschermt hen tegen de pijnlijke waarheid.
Ook angst voor ontwenning, voor wat er na het afkicken komt, of voor het oordeel van anderen kan een belangrijke blokkade vormen. Sommigen zijn bang dat ze zonder de verslaving niet meer weten wie ze zijn, of dat ze hun sociale kring kwijtraken. Anderen vrezen dat ze niet sterk genoeg zijn om het vol te houden, en willen daarom liever niet beginnen.
Hoe herken je dat iemand toe is aan professionele hulp?
Iemand is toe aan professionele hulp als de verslaving consequenties heeft op meerdere levensgebieden, zoals werk, relaties, gezondheid of financiën, en als de persoon zelf niet meer in staat is om te stoppen of het gebruik te beheersen. Signalen zijn onder andere toenemend gebruik, sociaal isolement, geheimzinnig gedrag, lichamelijke achteruitgang of herhaalde pogingen om te stoppen die mislukken.
Andere belangrijke signalen zijn:
- De persoon gebruikt dagelijks of voelt zich niet meer normaal zonder middel
- Er zijn ontwenningsverschijnselen als het middel niet beschikbaar is
- Verantwoordelijkheden worden verwaarloosd, zoals werk, zorg voor kinderen of financiële verplichtingen
- De persoon liegt over gebruik, verstopt middelen of wordt defensief als het onderwerp ter sprake komt
- Er zijn risicosituaties ontstaan, zoals rijden onder invloed, onveilige seks of schulden
- Familie en vrienden trekken zich terug of spreken hun zorgen uit
Als meerdere van deze signalen aanwezig zijn, is de verslaving niet langer een keuze maar een probleem dat om gespecialiseerde zorg vraagt. Hoe langer je wacht, hoe dieper de verslaving zich nestelt en hoe moeilijker het wordt om eruit te komen.
Wat zijn effectieve manieren om het gesprek aan te gaan?
Begin het gesprek vanuit bezorgdheid in plaats van beschuldiging, kies een rustig moment waarop de persoon niet onder invloed is, en benoem concrete observaties zonder te oordelen. Vermijd woorden als “altijd” of “nooit”, en stel open vragen die ruimte laten voor reflectie in plaats van defensie.
Een effectieve manier is om te spreken vanuit ‘ik’ in plaats van ‘jij’. Zeg bijvoorbeeld: “Ik maak me zorgen omdat ik merk dat je de laatste tijd vaker afzegt” in plaats van “Jij bent constant dronken en laat iedereen in de steek”. Dit maakt het gesprek minder confronterend en vergroot de kans dat de ander openstaat voor wat je zegt.
Luister meer dan je spreekt. Geef de ander de ruimte om te vertellen hoe het met hen gaat, zonder direct met oplossingen of adviezen te komen. Vaak is het simpelweg erkennen van wat iemand meemaakt al een eerste stap. Vraag bijvoorbeeld: “Hoe voel je je eigenlijk de laatste tijd?” of “Heb je het idee dat je grip hebt op wat er gebeurt?”
Bereid je voor op weerstand. Iemand kan boos worden, ontkennen of het gesprek afkappen. Blijf kalm en laat weten dat je er bent wanneer ze wel willen praten. Dwing niets af, maar laat duidelijk merken dat je de deur openlaat.
Wat is de rol van familie en naasten in het herstelproces?
Familie en naasten spelen een cruciale rol in het herstelproces door steun te bieden, grenzen te stellen en betrokken te blijven zonder de verslaving in stand te houden. Ze kunnen helpen door begrip te tonen voor de complexiteit van verslaving, en door actief mee te denken over behandeling en nazorg. Tegelijkertijd is het belangrijk dat ze hun eigen welzijn niet uit het oog verliezen.
Concrete manieren waarop naasten kunnen helpen:
- Stel duidelijke grenzen: bijvoorbeeld geen geld lenen, niet liegen voor de verslaafde of niet meedoen aan het geheimhouden van de verslaving
- Blijf aanwezig zonder te redden: laat iemand de consequenties van hun gedrag ervaren, maar laat ook merken dat je er bent als ze hulp willen
- Informeer jezelf over verslaving: begrip voor wat iemand doormaakt helpt om niet persoonlijk gekwetst te raken door gedrag dat voortkomt uit de verslaving
- Betrek jezelf bij de behandeling: veel klinieken bieden gesprekken of bijeenkomsten aan voor familie, zodat iedereen leert hoe ze het herstel kunnen ondersteunen
- Zoek zelf ook steun: het begeleiden van iemand met een verslaving kan zwaar zijn, en het is belangrijk dat je niet alleen de last draagt
Familie en naasten zijn vaak de eerste die signalen opvangen en de eerste die durven te confronteren. Die rol is onmisbaar, maar vraagt ook om zelfreflectie: help je echt, of maak je het onbedoeld makkelijker om door te gaan met gebruiken?
Kun je iemand dwingen tot een afkickbehandeling?
In Nederland kun je iemand alleen dwingen tot een afkickbehandeling via een rechterlijke machtiging, en dat kan uitsluitend als er sprake is van acuut gevaar voor de persoon zelf of voor anderen. Dit gebeurt zelden en is alleen mogelijk onder strikte voorwaarden, zoals een ernstige psychiatrische stoornis of een levensbedreigende situatie. In de praktijk is gedwongen opname geen duurzame oplossing, omdat herstel motivatie vereist.
Zonder die juridische route kun je iemand niet dwingen. Wat je wel kunt doen, is voorwaarden stellen aan je eigen betrokkenheid. Bijvoorbeeld: “Ik blijf geen geld lenen zolang je niet in behandeling gaat” of “Je kunt hier niet meer wonen als je blijft gebruiken”. Dat is geen dwang, maar het creëren van een situatie waarin de verslaving niet langer door anderen wordt gefaciliteerd.
Uiteindelijk werkt behandeling alleen als iemand zelf gemotiveerd is, of in ieder geval bereid is om te onderzoeken wat er aan de hand is. Dwang kan iemand fysiek in een kliniek krijgen, maar het zorgt niet voor de innerlijke verandering die nodig is voor duurzaam herstel.
Hoe zorg je dat de drempel om hulp te zoeken zo laag mogelijk is?
Je verlaagt de drempel door concreet te zijn over wat hulp inhoudt, door praktische barrières weg te nemen zoals wachtlijsten of onduidelijkheid over kosten, en door iemand te laten weten dat ze niet alleen hoeven te gaan. Informeer samen naar mogelijkheden, bied aan mee te bellen of mee te gaan, en maak duidelijk dat hulp zoeken geen teken van zwakte is maar juist van kracht.
Praktische stappen om de drempel te verlagen:
- Zoek samen informatie op over behandelopties en bespreek wat voor iemand het beste past
- Bel samen naar een kliniek of neem contact op voor een vrijblijvend gesprek
- Benoem dat behandeling vaak volledig vergoed wordt, zodat financiën geen obstakel vormen
- Wijs erop dat er klinieken zijn waar je snel terecht kunt, zonder maanden te hoeven wachten
- Laat zien dat behandeling niet betekent dat je maandenlang opgesloten zit, maar dat het een proces is waarin je leert begrijpen waarom je gebruikt
Veel mensen stellen hulp uit omdat ze niet weten waar ze moeten beginnen, of omdat ze bang zijn voor wat behandeling betekent. Door die onzekerheid weg te nemen en het proces tastbaar te maken, maak je de stap een stuk kleiner.
Hoe wij helpen bij iemand die niet wil afkicken
Bij IGHD begrijpen we dat motivatie niet altijd meteen aanwezig is, en dat het proces van hulp zoeken voor veel mensen begint bij twijfel. Daarom bieden we:
- Directe toegang zonder wachtlijsten, zodat iemand kan starten zodra ze er klaar voor zijn
- Een persoonlijke intake waarin we samen kijken naar wat er speelt en wat nodig is, zonder druk of oordeel
- Betrokkenheid van familie en naasten, omdat we weten dat herstel niet in isolatie plaatsvindt
- Een behandeling die zich richt op de onderliggende oorzaak, niet alleen op het stoppen met gebruiken
- Volledige vergoeding via de zorgverzekering, zodat financiën geen belemmering vormen
We weten dat de stap naar behandeling groot kan voelen, vooral als iemand zelf nog twijfelt. Daarom nodigen we ook naasten uit om contact met ons op te nemen. Samen kijken we naar wat mogelijk is, wat helpt en hoe we de drempel zo laag mogelijk kunnen maken. Neem gerust contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.
Wat klein lijkt, kan groot worden. Maar je staat er niet alleen voor.
Meer weten? Neem contact met ons op!
