Een dubbele diagnose bij verslaving betekent dat iemand naast een verslaving ook een andere psychische stoornis heeft, zoals een depressie, angststoornis of PTSS. Deze twee problemen bestaan tegelijkertijd en beïnvloeden elkaar vaak wederzijds, waardoor behandeling complexer wordt. Bij veel mensen met een verslaving is er sprake van zo’n dubbele diagnose, en herstel vraagt dan om een integrale aanpak waarbij beide problemen samen worden behandeld.
De combinatie van verslaving en een psychische aandoening wordt ook wel comorbiditeit genoemd. Het is belangrijk om beide stoornissen te herkennen en aan te pakken, omdat het negeren van de psychische problematiek vaak leidt tot terugval in het verslavingsgedrag. Hieronder beantwoorden we de meest gestelde vragen over dubbele diagnoses bij verslaving.
Waarom ontstaat een dubbele diagnose bij verslaving?
Een dubbele diagnose ontstaat meestal doordat mensen met psychische klachten zoals angst, depressie of trauma zichzelf gaan mediceren met alcohol of drugs om die klachten tijdelijk te verlichten. Langdurig gebruik versterkt vervolgens de psychische problematiek, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat waarin beide stoornissen elkaar in stand houden.
Vaak ligt er een onderliggende kwetsbaarheid aan ten grondslag. Dit kan een biologische aanleg zijn, maar ook vroegkinderlijke ervaringen, traumatische gebeurtenissen of een onbehandelde stoornis uit de jeugd. Mensen met een angststoornis kunnen bijvoorbeeld alcohol gaan gebruiken om sociale situaties aan te kunnen. Degenen met ADHD of een persoonlijkheidsstoornis zoeken soms verlichting in cocaïne of cannabis. Op korte termijn lijkt het middel te helpen, maar op lange termijn verergert het de psychische klachten en ontstaat er een verslaving.
Ook kan het omgekeerde gebeuren: langdurig middelengebruik veroorzaakt of versterkt psychische klachten. Chronisch alcoholgebruik kan leiden tot depressieve symptomen, terwijl cocaïnegebruik angststoornissen kan uitlokken. In veel gevallen is het moeilijk te bepalen wat eerst kwam, de verslaving of de psychische stoornis, maar beide vragen om aandacht in de behandeling.
Welke psychische stoornissen komen het vaakst voor bij verslaving?
De psychische stoornissen die het vaakst samen voorkomen met verslaving zijn depressie, angststoornissen, PTSS, ADHD, persoonlijkheidsstoornissen en bipolaire stoornis. Elk van deze aandoeningen vergroot de kans op verslaving en maakt het herstelproces complexer.
Depressie
Depressie is een van de meest voorkomende psychische stoornissen bij mensen met een verslaving. Gevoelens van leegte, hopeloosheid en gebrek aan energie leiden ertoe dat mensen alcohol, cocaïne of andere middelen gebruiken om zich tijdelijk beter te voelen. Het middel biedt kortstondig verlichting, maar versterkt op termijn de depressieve klachten.
Angststoornissen
Mensen met een angststoornis, zoals sociale angst of gegeneraliseerde angststoornis, gebruiken vaak alcohol of benzodiazepines om hun angst te onderdrukken. Dit kan leiden tot afhankelijkheid en maakt de angst op lange termijn erger. Ook paniekaanvallen en obsessief-compulsieve stoornissen komen regelmatig voor bij mensen met een verslaving.
PTSS
Posttraumatische stressstoornis ontstaat na schokkende ervaringen en gaat gepaard met flashbacks, nachtmerries en emotionele ontregeling. Veel mensen met PTSS gebruiken alcohol of drugs om die herinneringen te verdoven. Dit vertraagt het verwerkingsproces en houdt de klachten in stand.
ADHD
Volwassenen met ADHD hebben een verhoogd risico op verslaving, vooral aan cocaïne, cannabis of alcohol. De impulsiviteit, prikkelbaarheid en concentratieproblemen die bij ADHD horen, maken dat mensen sneller grijpen naar middelen om rust of focus te vinden.
Persoonlijkheidsstoornissen
Persoonlijkheidsstoornissen zoals borderline en antisociale persoonlijkheidsstoornis komen vaak voor bij mensen met een verslaving. Deze stoornissen gaan gepaard met emotieregulatieproblemen, impulsief gedrag en moeite met relaties, wat allemaal bijdraagt aan verslavingsgevoelig gedrag.
Hoe wordt een dubbele diagnose vastgesteld?
Een dubbele diagnose wordt vastgesteld door middel van een uitgebreide diagnostische intake, waarbij zowel de verslaving als de psychische klachten in kaart worden gebracht door gespecialiseerde behandelaren zoals psychiaters, psychologen en verslavingsartsen. Dit gebeurt vaak in een gespecialiseerde afkickkliniek of verslavingskliniek waar ervaring is met comorbiditeit.
Tijdens de intake wordt gekeken naar de voorgeschiedenis van de cliënt: wanneer begonnen de psychische klachten, wanneer ontstond het middelengebruik, en hoe beïnvloeden ze elkaar? Ook wordt er gebruikgemaakt van gestandaardiseerde vragenlijsten en diagnostische interviews om beide stoornissen te identificeren. Soms is het nodig om eerst te ontgiften voordat een betrouwbare diagnose van de psychische stoornis kan worden gesteld, omdat middelengebruik de symptomen kan vertekenen.
Het is belangrijk dat de diagnostiek plaatsvindt in een setting waar beide problematieken serieus worden genomen. In reguliere verslavingszorg wordt de psychische stoornis soms over het hoofd gezien, terwijl in de algemene GGZ de verslaving niet altijd voldoende wordt erkend. Een goede dubbele diagnose vraagt daarom om een integrale blik.
Wat is het verschil tussen gewone verslavingszorg en behandeling voor dubbele diagnose?
Gewone verslavingszorg richt zich primair op het stoppen met middelengebruik en het leren omgaan met verlangen en triggers, terwijl behandeling voor dubbele diagnose ook de psychische stoornis behandelt en beide problemen gelijktijdig aanpakt. Zonder die gecombineerde aanpak blijft de onderliggende problematiek bestaan en is de kans op terugval groot.
In standaard verslavingszorg ligt de nadruk op abstinentie, groepstherapie, verslavingseducatie en terugvalpreventie. Dit werkt goed voor mensen bij wie de verslaving het enige probleem is. Maar bij een dubbele diagnose is dat niet genoeg. De psychische stoornis moet ook worden behandeld met gerichte therapie, zoals cognitieve gedragstherapie, EMDR bij trauma, of medicatie bij depressie of ADHD.
Een gespecialiseerde behandeling verslaving voor dubbele diagnose combineert verslavingszorg met psychiatrische en psychologische zorg. Het team bestaat uit verslavingsartsen, psychiaters, psychologen en verpleegkundigen die samenwerken aan een behandelplan op maat. Beide stoornissen worden gezien als onderdeel van hetzelfde probleem, niet als losse trajecten.
Hoe wordt een dubbele diagnose behandeld?
Een dubbele diagnose wordt behandeld door beide stoornissen tegelijkertijd aan te pakken met een combinatie van afkicken, therapie, medicatie en nazorg, afgestemd op de individuele situatie van de cliënt. De behandeling is intensiever en langer dan standaard verslavingszorg, omdat zowel de verslaving als de psychische stoornis aandacht nodig hebben.
De eerste stap is vaak een medisch begeleide detox, waarbij het lichaam ontgift van de verslavende middelen. Dit gebeurt onder begeleiding van artsen en verpleegkundigen die ervaring hebben met dubbele diagnoses. Tijdens deze fase kan ook medicatie worden ingezet om onthoudingsverschijnselen te verlichten en de psychische klachten te stabiliseren.
Na de detox volgt een intensieve behandelfase waarin zowel de verslaving als de psychische stoornis worden aangepakt. Dit gebeurt door middel van individuele therapie, groepstherapie en psycho-educatie. Therapievormen zoals cognitieve gedragstherapie, dialectische gedragstherapie en EMDR worden ingezet om onderliggende trauma’s, denkpatronen en emotieregulatie te verbeteren. Ook medicatie zoals antidepressiva, stemmingsstabilisatoren of ADHD-medicatie kan onderdeel zijn van de behandeling.
Een belangrijk onderdeel is het leren begrijpen waarom de verslaving is ontstaan. Door inzicht te krijgen in de relatie tussen de psychische klachten en het middelengebruik, kan de cliënt nieuwe copingstrategieën ontwikkelen. Ook het betrekken van familie en naasten draagt bij aan een duurzaam herstel.
Na de klinische fase volgt nazorg, waarin de cliënt wordt ondersteund bij de terugkeer naar het dagelijks leven. Dit kan bestaan uit ambulante therapie, deelname aan zelfhulpgroepen en regelmatige controles. Nazorg is cruciaal om terugval te voorkomen en om ervoor te zorgen dat beide stoornissen stabiel blijven.
Hoe IGHD helpt bij een dubbele diagnose
Bij IGHD begrijpen wij dat verslaving zelden op zichzelf staat. Daarom richten wij ons niet alleen op het stoppen met gebruiken, maar vooral op het behandelen van de onderliggende oorzaak. Onze aanpak is gericht op mensen met een dubbele diagnose en combineert verslavingszorg met psychiatrische en psychologische behandeling.
- Intake binnen 24 uur, zonder wachtlijsten
- Integrale behandeling van verslaving en psychische stoornis
- Kleinschalige en persoonlijke aanpak met een behandelplan op maat
- Ervaren team van verslavingsartsen, psychiaters en psychologen
- Bewezen 4-stappenplan gericht op duurzaam herstel
- Betrokkenheid van familie en naasten in het herstelproces
- Volledige vergoeding door zorgverzekeraars
Wij geloven dat duurzaam herstel alleen mogelijk is als je begrijpt waarom je gebruikt. Door de oorzaak aan te pakken, creëren wij de basis voor een leven zonder verslaving. Neem vandaag nog contact met ons op en start binnen 24 uur met jouw behandeling.
Wat klein lijkt, kan groot worden. Maar je staat er niet alleen voor.
Meer weten? Neem contact met ons op!
